آزادیِ معنوی؛ رهیافتی برآمده از مکتبِ ابراهیمی

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت‌(ع) _ ابنا: آیا زمان آن نرسیده است که بندهایِ نامرئیِ دلبستگی را گسسته و به سوی حقیقتِ هستی پرواز کنیم؟ عید قربان، تجلی‌گاهِ آزمونی است که در آن انسان با قربانی کردنِ تعلقات، به مقامِ بندگیِ محض راه می‌یابد. در جهانِ امروز، غفلت از حقیقتِ «ایثار»، منجر به اسارت در خودخواهی‌ها شده است.

حقیقتِ بندگی، فراتر از آیین‌هایِ ظاهری، در گروِ عبورِ عارفانه از تمامیِ وابستگی‌هایِ دنیوی است. به بیان دیگر، این گذشتِ آگاهانه، رکنِ رکینِ تربیتِ انسانی است. امام حسین (ع) در دعایِ عرفه با عباراتی شورانگیز، پروردگار را غایتِ هرگونه محبت معرفی کرده و می‌فرماید: «مَاذَا وَجَدَ مَنْ فَقَدَکَ وَ مَا الَّذِی فَقَدَ مَنْ وَجَدَکَ». قربان، نمادِ فدا کردنِ هوایِ نفس در پایِ اراده‌یِ حضرتِ حق است. این گذشت، نه یک نقص، بلکه سرآغازِ کمالِ حقیقی است. بنابراین، بندگیِ راستین زمانی محقق می‌شود که اراده‌یِ الهی بر تمامیِ تمایلاتِ شخصیِ انسان پیشی بگیرد.

هر لحظه از زندگیِ انسان، عرصه‌یِ مواجهه با آزمون‌هایِ الهی برایِ سنجشِ میزانِ خلوصِ عقیده است. در واقع، زندگیِ روزمره، قربان‌گاهی است که ظرفیتِ آدمی را برایِ ایثار به بوته‌یِ نقد می‌کشد. ابراهیم (ع) با تسلیمِ خویش در برابرِ فرمانِ ذبحِ اسماعیل، الگویی تکرارناپذیر از طاعتِ مطلق را ترسیم کرد. آزمون‌های الهی نه برایِ آشکار شدنِ امری بر خدایِ علیم، بلکه برایِ شناختِ ظرفیت‌هایِ وجودیِ خودِ انسان است. بدین‌سان، واکنشِ فعال و آگاهانه به این ابتلائات، سببِ تطهیرِ روح از زنگارهایِ غفلت می‌شود. پیروزی در آزمون‌هایِ الهی، تنها با درکِ صحیح از جایگاهِ بندگیِ انسان میسر می‌گردد.

سپردنِ امور به پیشگاهِ پروردگار، کلیدِ رهایی از قفسِ تنگِ اضطراب‌ها و رسیدن به آزادیِ معنوی است. به سخنِ دیگر، این واگذاریِ محض، متضمنِ آرامشِ جان و تعالیِ روان است. توکل که به معنایِ تکیه کردنِ کامل بر قدرتِ لایزالِ الهی است، موجبِ ایستادگی در برابرِ تمامیِ سختی‌هاست. این عملِ قلبی، باعثِ گشودنِ درهایِ حکمت بر قلبِ مؤمن می‌شود. می‌توان گفت، واگذاریِ امور به حضرتِ حق، والاترینِ نشانه‌یِ اعتماد و آزادگی از بندِ اغیار است. در نهایت، هر چه انسان این سپردن را خالصانه‌تر انجام دهد، آزادیِ وجودیِ او افزون‌تر خواهد شد.

بنابراین عیدِ قربان نه صرفاً یک واقعه‌یِ تاریخی، بلکه یک الگویِ مستمرِ تربیتی برایِ گذار از «خود» به «خدا» است. «عبور از خویشتن» و «سپردنِ امور»، اجزایِ متصلِ یک مسیرِ کمالی هستند؛ یکی در مقامِ اراده و دیگری در مقامِ توکل. شایسته است در مواجهه با چالش‌هایِ زندگیِ مدرن، به جایِ اتکا به ابزارهایِ مادی، با بازخوانیِ مفهومِ قربان، «اسماعیل‌هایِ پنهانیِ» خویش (مانند جاه‌طلبی یا دلبستگی‌هایِ افراطی) را شناسایی کرده و با نیتِ خالص به قربان‌گاهِ بندگی ببریم. تنها با این رویکردِ آگاهانه است که می‌توان از طوفانِ تردیدها به ساحلِ اطمینانِ الهی دست یافت.